Sólheimasandur

Sólheimasandur er sunnan Mýrdalsjökuls. Sandurinn er um 50 km² að flatarmáli og hefur, ásamt Skógasandi, verið að myndast síðustu 4500 árin hið minnsta. Sandurinn hefur byggst upp vegna endurtekinna jökulhlaupa úr Kötlu og framburði jökuláa á svæðinu. Að minnsta kosti átta jökulhlaup hafa farið yfir svæðið á síðustu árþúsundum, það síðasta árið 1999 þegar lítið hlaup kom úr Sólheimajökli vegna eldsumbrota í Kötlu.

Frá því um 1840, en hugsanlega fyrr, og til ársins 1936 komu hins vegar mörg hlaup úr Sólheimajökli. Þessi hlaup mynduðust þó ekki vegna jarðhita eða eldgosa í Kötlu, heldur vegna klakastíflu sem stíflaði útfallið í Jökulsárgili. Við það myndaðist lón við jökulinn, sem braut sér síðan leið í gegnum stífluna þegar þrýstingurinn var nægjanlega hár. Þessi hlaup áttu sér stað árlega, stundum oftar, en hættu þegar jökulinn var búinn að hopa það mikið að hann myndaði ekki lengur klakastíflu við gilið. Jökulsá flæðir úr Sólheimajökli og aðskilur Sólheimasand og Skógasand, og hefur hún grafið sig niður um 20 metra á síðustu 400-500 árum. Áin er einnig oft nefnd Fúlilækur, en fýlan af henni er vegna brennisteinsvetnis (H₂S) sem er í vatninu og kemur úr einu af jarðhitasvæðum Kötlu undir Mýrdalsjökli.

Sólheimasandur er líklega best þekktur í dag fyrir flakið af Douglas C-117 frá bandaríska sjóhernum sem brotlenti á sandinum um tvöleytið þann 21. nóvember 1973. Vélin var á leið frá Höfn í Hornafirði þegar ísing drap á báðum hreyflum vélarinnar. Ekki tókst að ná hreyflunum í gang og skyggni mjög lítið vegna þoku, en áhöfnin náði að nauðlenda vélinni í fjörunni við Sólheimasand og stöðvaðist vélin þar rétt við flæðarmálið. Áhöfnin slapp ómeidd frá nauðlendingunni og kom þyrla frá varnarliðinu fljótt að vélinni, ásamt bændum í nágrenninu og meðlimum björgunarsveitarinnar Víkverja frá Vík í Mýrdal. Þrír herlögreglumenn voru skildir eftir af hernum til að gæta vélarinnar ásamt nokkrum meðlimum Víkverja. Þar á meðal var Þórir N. Kjartansson, sem tók myndirnar sem fylgja þessum pistli og vill jarðvangurinn hér með þakka honum kærlega fyrir að deila myndunum með okkur. Seinna um daginn fór að flæða að og náði þá aldan upp að vélinni. Var þá ákveðið að draga vélina hærra upp á fjöruna og síðar var hún dregin enn hærra upp á Sólheimasand og hefur vélin verið þar síðan.

Nokkrum dögum eftir nauðlendinguna tók Bandaríkjaher allt verðmætt úr vélinni, en gaf Víkverja flugvélabensínið sem var á vélinni og nýtti björgunarsveitin það á vélsleða sína. Þá bauð Bandaríkjaher þeim meðlimum Víkverja sem komu að slysinu í heimsókn í herstöðina við Keflavík og var sveitinni þar gefið skjaldarmerki landgönguliða bandaríska sjóhersins.

Mjög góð grein var skrifuð á mbl.is fyrir nokkrum árum um slysið og mælum við með að lesa hana fyrir frekari upplýsingar: https://www.mbl.is/frettir/innlent/2016/05/05/toldu_ad_dagar_theirra_vaeru_taldir/